DEFINICJA PRZEMOCY
(art. 2 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie)
„przemoc w rodzinie to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste członków rodziny, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą”.

RODZAJE PRZEMOCY

Przemoc fizyczna
szarpanie, kopanie, popychanie, duszenie, przytrzymywanie, szczypanie, policzkowanie, bicie, rzucanie przedmiotami w drugą osobę, klapsy, wykręcanie rąk, ciągnięcie za włosy, przypalanie, fizyczne zmuszanie do jedzenia, pozostawianie w niebezpiecznym miejscu

Przemoc psychiczna
wyśmiewanie, krytykowanie, poniżanie, wyzywanie, stosowanie gróźb, zawstydzanie, obwinianie, szantażowanie, izolowanie, ograniczanie kontaktów, wmawianie choroby psychicznej, wciąganie dziecka w konflikty dorosłych

Przemoc ekonomiczna
zabieranie pieniędzy, zmuszanie do pożyczek, niełożenie na utrzymanie, uniemożliwianie podjęcia pracy, niszczenie przedmiotów, ograniczanie dostępu do pomieszczeń niezbędnych do zaspokojenia potrzeb (kuchnia, łazienka)

Przemoc seksualna
wymuszanie pożycia seksualnego, nieakceptowanych praktyk seksualnych, zmuszanie do seksu z osobami trzecimi, wyśmiewanie wyglądu, ciała, krytyka zachowań seksualnych, zmuszanie do oglądania treści pornograficznych

Zaniedbanie
niezapewnianie odpowiednich warunków do życia/rozwoju osoby zależnej (dziecko, osoba starsza, niepełnosprawna), brak bezpiecznego schronienia, opieki, pożywienia, opieki medycznej, dostępu do nauki, ograniczanie kontaktów społecznych


JEŻELI KTOŚ:
• Wykorzystuje swoją przewagę
(fizyczną, ekonomiczną, psychiczną)
• Osiąga swoje cele
(np. chce, aby dziecko było posłuszne, aby inne osoby dostosowały się do niego)
• Narusza czyjeś prawa i dobra osobiste
(np. prawo do wolności, nietykalności, szacunku itp.)
• Sprawia, że druga osoba cierpi
(ma obrażenia, boi się, czuję się „do niczego”)

strzalka

 PRAWDOPODOBNIE STOSUJE PRZEMOC W RODZINIE

KRYTERIA PRZEMOCY - czyli kiedy mówimy o przemocy w rodzinie:

  • Intencjonalność – działania sprawcy nie są przypadkowe. Intencjonalność nie musi oznaczać celowego krzywdzenia ofiary i zadawania jej bólu. Sprawca przemocy dąży do uzyskania pełnej kontroli, władzy nad osobą doznającą przemocy, do jej bezwzględnego posłuszeństwa. Jest przekonany, że tylko on wie co jest dobre dla pozostałych członków rodziny, a w związku z tym wyłącznie on ma prawo podejmować decyzje, ustalać zasady życia w rodzinie – pozostali muszą się podporządkować (nie będzie zatem przemocą przypadkowe, niezamierzone sprawienie przykrości, wypadku lub uszczerbku na zdrowiu).
  • Dysproporcja siły – nie chodzi tu jedynie o różnicę sił fizycznych, ale także przewagę związaną z pozycją społeczną, odpornością psychiczną, statusem materialnym itp. W wyniku kolejnych aktów przemocy różnica sił coraz bardziej się pogłębia, osoba krzywdzona staje się coraz bardziej bezradna, sprawca – coraz bardziej silny i bezkarny (zatem wymiana ciosów lub obraźliwa wymiana słowna pomiędzy osobami o podobnym możliwościach fizycznych i psychicznych nie jest przemocą a agresją, która może wyrażać konflikt)
  • Naruszanie godności i praw – sprawca przemocy narusza godność osoby doznającej przemocy, poniża ją, ośmiesza, pozbawia stopniowo wszelkich praw (np. do nietykalności cielesnej, do decydowania o sobie, do kontaktów z rodziną, do godziwych warunków życia, itp.)
  • Powodowanie cierpienia i szkód – ofiary przemocy doznają zarówno szkód fizycznych jak i psychicznych. W wyniku wieloletniej przemocy mogą dojść do przekonania, że zasługują na takie traktowanie.

Pamiętajmy! Nie każde zachowania agresywne lub przykre jest przemocą! Abyśmy mogli stwierdzić wystąpienie przemocy w rodzinie musimy potwierdzić, że wystąpiły wszystkie cztery charakterystyczne dla niej elementy: nierównowaga sił, intencjonalność, naruszenie praw i godności oraz cierpienie i krzywda osoby doznającej przemocy.

CYKL PRZEMOCY
Analiza związków, w których dochodzi do przemocy ujawnia, że w pierwszych latach rozwijania się przemocy występuje często specyficzny cykl przemocy, składający się z trzech powtarzających się faz: faza narastającego napięcia, faza rozładowania napięcia, faza miesiąca miodowego.
Cykle takie mogą trwać przez wiele lat, przy czym zwykle skracają się fazy "miodowego miesiąca", wydłużają i bardziej dramatycznie przebiegają fazy narastania napięcia i gwałtownej przemocy. To co kiedyś było w fazie "miodowego miesiąca" przyjemnością, przekształca się w unikanie przykrości , bólu i cierpienia. Po pewnym czasie faza miodowego miesiąca zanika całkowicie i pozostają tylko dwie fazy.

kolo przemoc

1. Faza narastania napięcia
Tę pierwszą fazę cyklu przemocy charakteryzuje wyczuwalny wzrost napięcia w związku oraz pojawienie się co raz więcej sytuacji konfliktowych. Partner staje się drażliwy, każdy drobiazg wyprowadza go z równowagi, jest ciągle spięty i poirytowany. Każdy szczegół staje się pretekstem do wszczęcia awantury. W tej fazie partner może pić więcej alkoholu, przyjmować narkotyki lub inne substancje odurzające.
Kobieta stara się opanować sytuację i oddalić zagrożenie. Zaczyna przepraszać partnera za swoje zachowanie, uspokajać go, wywiązywać się z wielką starannością ze swoich obowiązków i zachcianek partnera. Stara się usprawiedliwiać partnera, szuka wytłumaczenia, dlaczego partner jest taki nerwowy: miał zły dzień, to przez alkohol, miał ciężki dzień w pracy.
Zdarza się, że u niektórych kobiet w tej fazie pojawiają się dolegliwości psychosomatyczne np. ból żołądka, głowy, bezsenność, ból w klatce piersiowej, utrata apetytu. Inne stają się apatyczne, przygnębione lub odwrotnie bardzo nerwowe, spięte, niespokojne. Jest to wynik narastania napięcia , które po pewnym czasie staje się nie do zniesienia.
Czasem zdarza się, że kobiety wywołują same w pewnym momencie kłótnie po to, żeby "mieć to wszystko już za sobą".

UWAGA!
Osoba doznająca przemocy w rodzinie nie ponosi odpowiedzialności za to, że partner stosuje przemoc. Odpowiedzialność za swoje zachowanie ponosi jedynie osoba, która się go dopuszcza.

 2. Faza ostrej przemocy
W tej fazie napięcie, które narastało w partnerze znajduje upust. Zachowanie sprawcy staje się nieprzewidywalne, gwałtowne, często wpada w szał. Dochodzi do eksplozji zachowań agresywnych, zarówno fizycznych jak i psychicznych.
Kobieta ponownie stara się zrobić wszystko, żeby uspokoić partnera i ochronić siebie. Jednak bez względu na to, co robi, nie przynosi to oczekiwanego efektu. Po zakończeniu wybuchu przemocy partnerka często jest w szoku. Odczuwa wstyd i przerażenie, jak również złość i bezradność, jest oszołomiona.

3. Faza miodowego miesiąca
W momencie, kiedy sprawca wyładował już swoje emocje i zdaje sobie co zrobił, staje się inną osobą. Zaczyna przepraszać partnerkę za swoje zachowanie, szczerze żałuje, obiecuję że TO już nigdy się nie powtórzy, że nie wie zupełnie co się z nim stało, starając się znaleźć zewnętrzne wytłumaczenia dla swojego zachowania.
W tej fazie sprawca przemocy zaczyna okazywać skruchę, ciepło i miłość. Przynosi kwiaty, prezenty, zachowuje się tak, jakby przemoc nigdy nie miała miejsca. Dba o ofiarę, spędza z nią czas, okazuje zainteresowanie. Dzięki takiemu zachowaniu partnera kobieta zaczyna wierzyć, że jej ukochany się zmienił i akt przemocy był tylko wyjątkowym incydentem, który więcej się nie powtórzy. Życie we dwoje jest znowu piękne i pełne nadziei. Jeśli wcześniej kobieta weszła na drogę prawną (złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, sprawa rozwodowa itp.) w tej fazie może się wycofać z tych działań, wierząc, że sytuacja wróciła do normy i przemoc już nie powróci.

UWAGA!
Faza miodowego miesiąca mija i niebawem cykl rozpoczyna się od nowa- pojawia się faza narastania napięcia, która przechodzi w kolejne fazy.
Ta faza cyklu przemocy ma niezwykle silny wpływ na pozostawanie osoby jej doznającej w krzywdzącym związku. To tutaj powstają złudne nadzieje, że sprawca zmieni się. Łatwo pod wpływem tego co dzieje się w tej fazie, zapomnieć o koszmarze pozostałych dwóch etapów.

CZYNNIKI RYZYKA WYSTĄPIENIA PRZEMOCY W RODZINIE
• Normy społeczne i kulturowe
Wielowiekowe przyzwolenie społeczne na krzywdzenie osób najbliższych, w szczególności kobiet i dzieci; w wielu środowiskach nadal akceptuje się stosowanie kar cielesnych oraz przekonanie o dominującej roli mężczyzny w rodzinie. Również silne przekonanie, że to co dzieje się w rodzinie należy do sfery prywatności powoduje poczucie bezkarności sprawcy i nasila bezradność ofiary, a także nasila niechęć do ingerowania w cudze sprawy rodzinne.
• Dziedziczenie wzorca przemocy
Dzieci wychowujące się w rodzinie, w której stosowana jest przemoc przyswajają sobie zachowania dorosłych, których są świadkami lub ofiarami. Uczą się, że przemoc to najlepszy i najskuteczniejszy sposób osiągania swoich celów i rozwiązywania konfliktów. Dlatego też przemoc bywa przekazywana z pokolenia na pokolenie.
• Uzależnienie i nadużywanie alkoholu (lub innych środków psychoaktywnych)
Używanie środków odurzających osłabia kontrolę własnych zachowań, zwiększa prawdopodobieństwo reagowania gniewem i złością na trudności i niepowodzenia życiowe, zaburza ocenę sytuacji i interpretację zachowań innych osób. Badania dowodzą, że większość sprawców przestępstw popełnionych przy użyciu przemocy, jest pod wpływem środków odurzających (alkoholu i narkotyków).
Uzależnienie od alkoholu nie zwalnia z odpowiedzialności za popełnione czyny, mimo że sprawcy często wykorzystują fakt bycia nietrzeźwym jako usprawiedliwienie swojego zachowania.
• Środowisko społeczne
Stres związany z sytuacją socjalno- ekonomiczną rodziny (bezrobocie, problemy finansowe, mieszkaniowe, zdrowotne) może wywoływać frustrację i sprzyjać pojawieniu się zachowań przemocowych. Osamotnienie rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, izolacja, brak wsparcia z zewnątrz – osobistego lub instytucjonalnego – w sposób znaczący może wpływać na nasilenie zachowań związanych z przemocą.

ARTYKUŁY O PRZEMOCY

Dorota Dyjakon – Cena przemocy w związkach – konsekwencje u ofiar i sprawców
http://www.niebieskalinia.pl/pismo/wydania/dostepne-artykuly/6104-cena-przemocy-w-zwiazkach-konsekwencje-u-ofiar-i-sprawcow
Marzanna Farnicka – Ofiara i sprawca – lustrzane role
http://www.niebieskalinia.pl/pismo/wydania/dostepne-artykuly/5846-ofiara-i-sprawca-lustrzane-role